Naukowcy z Uniwersytetu McGill oraz Instytutu Douglasa, Montrealu, opublikowali w czasopiśmie naukowym Nature Genetics pionierskie badanie, które po raz pierwszy identyfikuje konkretne typy komórek mózgowych zmienionych u osób z depresją. W badaniu przeanalizowano próbki tkanki mózgowej post mortem – rzadkie i kluczowe narzędzie dla postępu w dziedzinie zdrowia psychicznego. Wyniki zapewniają bardziej szczegółowe zrozumienie tego, jak choroba manifestuje się na poziomie biologicznym, oraz wskazują nowe ścieżki rozwoju terapii celowanych.
Według dr. Gustavo Tureckiego, głównego autora badania i kierownika Kanadyjskiej Katedry Badań nad Dużym Zaburzeniem Depresyjnym i Samobójstwem, jest to pierwszy przypadek, w którym udało się zmapować typy komórek dotkniętych depresją „poprzez mapowanie aktywności genetycznej wraz z mechanizmami regulującymi kod DNA”. Zespół wykorzystał techniki genomiki pojedynczych komórek do zbadania RNA oraz DNA tysięcy pojedynczych komórek mózgowych pochodzących od 59 osób ze zdiagnozowaną depresją i 41 osób z grupy kontrolnej bez tego schorzenia. Kanadyjski Bank Mózgów Douglas-Bell dostarczył próbki z tkanką mózgową przekazaną przez osoby z zaburzeniami psychicznymi.
Badanie opublikowane w sierpniu 2025 roku zidentyfikowało zmiany w aktywności genetycznej dwóch kluczowych typów komórek mózgowych: grupy neuronów pobudzających, odpowiedzialnych za regulację nastroju i reakcję na stres, oraz podtypu mikrogleju – komórek odpornościowych mózgu zaangażowanych w kontrolowanie stanów zapalnych. Te typy komórek wykazywały zmienione wzorce ekspresji genów u osób z depresją, co sugeruje nieprawidłowe funkcjonowanie tych układów i dostarcza możliwego biologicznego wyjaśnienia rozwoju tego zaburzenia.
Depresja: zaburzenie o wyraźnych podstawach biologicznych
Praca ta umacnia przekonanie, że depresja nie jest jedynie stanem emocjonalnym, lecz wiąże się z mierzalnymi i rzeczywistymi zmianami w mózgu. Zidentyfikowanie zaangażowanych typów komórkowych podważa tradycyjne wyobrażenia i dostarcza mocnych argumentów przemawiających za uznaniem depresji za zaburzenie mózgu o podłożu biologicznym. Dr Turecki podkreślił, że „depresja odzwierciedla rzeczywiste i mierzalne zmiany w mózgu”, co wspiera neuronaukowy punkt widzenia, który ugruntował się w ostatnich latach.
Szczegółowa analiza wykazała, że w obu typach komórek – neuronach i mikrogleju – występowały wyraźne różnice w aktywności licznych genów u osób z depresją, co wskazuje na dysfunkcje w regulacji nastroju, odpowiedzi na stres oraz mózgowych mechanizmach odpornościowych. Zmiany te mogą stanowić punkt wyjścia do opracowania nowych terapii działających bezpośrednio na dotknięte komórki i obwody.
Nowe perspektywy leczenia depresji
Zespół badawczy planuje teraz zbadać, jak te różnice komórkowe wpływają na ogólne funkcjonowanie mózgu, oraz ocenić, czy celowane terapie skierowane na te typy komórek mogą zapewnić bardziej skuteczne leczenie. Naukowcy podkreślają, że dostęp do ludzkiej tkanki mózgowej, zastosowanie zaawansowanych technik genomicznych i integracja danych molekularnych stanowią decydujący krok naprzód w zrozumieniu zaburzenia, które dotyka ponad 264 miliony ludzi na świecie i stanowi jedną z głównych przyczyn niepełnosprawności.
Artykuł zatytułowany „Single-nucleus chromatin accessibility profiling identifies cell types and functional variants contributing to major depression” (Profilowanie dostępności chromatyny w pojedynczych jądrach komórkowych identyfikuje typy komórek i warianty funkcjonalne przyczyniające się do dużej depresji) ukazał się w czasopiśmie „Nature Genetics” w 2025 roku. Badanie otrzymało finansowanie od Kanadyjskich Instytutów Badań nad Zdrowiem, Fundacji Brain Canada, Funduszu Badań Naukowych w Quebecu – Zdrowie oraz inicjatywy Zdrowe Mózgi, Zdrowe Życie Uniwersytetu McGill.
Wyniki te otwierają drogę do bardziej precyzyjnych i spersonalizowanych terapii, z potencjałem poprawy życia milionów osób dotkniętych depresją i znaczącego postępu w psychiatrii biologicznej.
